Sayılarla Felsefede Kadınlar
Bu bölüm, TÜBİTAK 1001 programı kapsamında yürütülen Cumhuriyetin 100 Yılında Felsefede Kadınlar: Yükseköğretimdeki Felsefe Eğitim ve Araştırma Çalışmalarında Kadınların Varlığının Değerlendirilmesi başlıklı araştırma projesinin nicel verilerine dayanmaktadır.
Türkiye'de aktif öğrencisi bulunan tüm felsefe bölümlerini (65 üniversite) kapsayan bu araştırmada nicel seyrin ve kurumsal hafızanın daha net çözümlenebilmesi adına, Cumhuriyet tarihi yükseköğretim politikalarının dönüm noktaları esas alınarak üç temel tarihsel döneme ayrılmıştır. Veriler; YÖK Atlas, YÖKSİS, üniversitelerin kurumsal arşivleri ve bölüm öğretim elemanlarının çoklu kaynak teyidiyle elde edilmiştir.
Metodolojiye Dair Notlar
Projenin temel amaçlarından biri, felsefe eğitiminde kadınların kurumsal görünürlüğünü ve alan üzerindeki yaygın etkisini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, kariyeri boyunca farklı üniversitelerde görev yapmış olan kadın akademisyenler, felsefe tarihindeki kurumsal izleri ve bulundukları her bölüme sağladıkları akademik rol model olma işlevleri gözetilerek, görev aldıkları her bir kurumun ilgili dönem verisinde mükerrer (tekrar eden kayıt) olarak yer almıştır. Bu yaklaşım, kadın felsefecilerin kurumlar arası akademik hareketliliğini ve felsefenin kurumsallaşmasına sağladıkları dinamik katkıyı daha doğru ölçmemize olanak tanımıştır. Ek olarak özellikle birinci ve ikinci dönemde bu örneklerin azlığı nedeniyle tekrar etmeleri göz ardı edilmiştir. Dönemler içerisindeki akademik unvan dağılımları hesaplanırken, kafa karışıklığını önlemek ve istatistiksel tutarlılığı sağlamak adına, tüm hocalarımız ilgili dönemler içerisinde eriştikleri en yüksek akademik unvana (Profesör, Doçent, Doktor Öğretim Üyesi vb.) göre kategorize edilmişlerdir.
Tarihsel Dönem Analizleri
I. Dönem (1923 - 1981): Kuruluş ve Kurumsallaşma Dönemi
Cumhuriyetin ilanından 1981 yılında Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) kuruluşuna kadar geçen bu kurucu evre, Türkiye'de felsefe eğitiminin kurumsallaşma adımlarını barındırır. Kadın felsefecilerin akademiye dahil olma süreçleri bu dönemde başlamış ve sonraki nesiller için hayati önem taşıyan ilk akademik rol modeller bu yıllarda yetişmiştir. Dönemin veri evrenini, felsefe eğitimine öncülük eden ve kurumsal kökleri bu döneme dayanan İstanbul Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi gibi sınırlı sayıdaki anabilim dallarının arşiv kayıtları oluşturmaktadır.
II. Dönem (1981 - 2006): Yükseköğretimin Yaygınlaşması Dönemi
1981 yılında YÖK'ün kurulmasıyla başlayan ve "her ile bir üniversite" politikasının hayata geçirildiği 2006 yılına kadar uzanan bu dönem, yükseköğretimin Anadolu genelinde yaygınlaşma sürecini temsil eder. Felsefe bölümlerinin coğrafi olarak çeşitlenmesi, kadın akademisyenlerin istihdam alanlarını genişletmiş ve sayısal olarak belirgin bir ivme yakalanmasını sağlamıştır.
III. Dönem (2006 - Günümüz): Akademik Genişleme Dönemi
2006 yılından günümüze kadar olan bu kesit, yeni kurulan devlet ve vakıf üniversiteleriyle birlikte felsefe bölümlerinin en geniş kurumsal ağa ulaştığı evredir. Yakın dönemi kapsayan bu süreçte nicel verilerin takibi, YÖK Akademik ve YÖK Atlas sistemleri üzerinden dijital olarak doğrulanabilir durumdadır.
Akademik Unvan Dağılımları ve İhtiyat Payı Analizi
Elde edilen güncel veriler doğrultusunda, felsefe bölümlerindeki kadın akademisyenlerin unvan bazındaki dağılımı projenin en somut çıktılarındandır. Dağılım oranları incelendiğinde; kadın araştırmacıların lisansüstü aşamalardan doktor öğretim üyeliği ve doçentlik kadrolarına geçişte önemli bir varlık gösterdiği, ancak profesörlük gibi üst akademik karar mekanizmalarındaki temsiliyet seyrinin felsefe alanının geleneksel yapısı gereği daha yavaş ilerlediği gözlemlenmektedir. Bu durum, projenin toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadın personel istihdamının dengelenmesi yönündeki eğitim politikası önerilerini destekler niteliktedir.
Ayrıca, köklü kurumların kurumsal arşivlerine inmenin getirdiği yapısal zorluklar ve kurumsal güncellemeler esneklikle gözetilmiştir. Proje ekibi olarak, kontrolümüz dışındaki bu kurumsal arşiv hassasiyetlerini ve süreç içinde üniversitelerden gelebilecek olası yeni teyitleri esneklikle kapsayabilmek adına veri tamamlanma oranını makul bir ihtiyat payıyla %99'da tutmaktayız. Gelecekte kurumlardan ulaşacak her yeni bilgi, web sayfamızdaki bu metinler ve veriler üzerinden güncellenmeye devam edecektir.
Siz de Katkı Sağlayın
Felsefe bölümlerimizin 1. ve 2. dönemlerine dair eksik olduğunu düşündüğünüz bir nicel veri, katalogda güncellenmesi gereken bir çalışma alanı veya yeni bir arşiv belgesi olması durumunda lütfen felsefedekadinlar@gmail.com ya da keskin.gamze@gmail.com e-mail adreslerine ulaşarak doğrudan proje ekibimizle iletişim kurunuz. Gönderilen kurumsal teyitli veriler, web sayfamızda düzenli olarak güncellenecektir.
Sayısal Veriler ve Grafikler
